Nunaannaq


Nunap timaata nakkutigineqarnerani akissussaaffik 2010/2011 ukiup nikinneraniit Qeqqata Kommuniata Namminersorlutik Oqartussaniit tigunikuuvaa. Tassunga atatillugu Namminersorlutik Oqartussat nuna tamakkerlugu malitassanik suliaqarnikuupput, nunap timaanik illersuinissamik atuinissakkullu killiliussanik aalajangersaaffiusunik. Kommunip suliamik nammineerluni killilersuilernissaanut ikaarsaariarnermi kommunimut ikiuutaalluartussanik.

Nunap timaani pinngortitap pisuussutai takornariaqarnermut periarfissanik ulikkaarput, erngup nukinganik aammalu aatsitassarsiorneq inuutissarsiuutit annertusiartortut ilagivaat, Kalaallit Nunaat tamaat isigalugu ingammillu Qeqqata Kommuniata aningaasaqarnikkut atuilluarnissap ineriartortinneqarnissaanut annertuumik naatsorsuteqarfigineqartut.  

Nunap Ineriartortinneqarneranut Iliuusissatut Pilersaarummut Qeqqata Kommuniata oqallisis­siaanut atatillugu, suliaqartunut akuersissuteqarnissanut periutsinik assigiinnngitsunik nalunaarute­qartarnissaq aqqutigalugu nunap timaani sammisanik nalimmassaasarnissamut periarfissanik qulakkeerinninnissaq pingaartinneqarpoq, akuersissuteqarnikkut aningaasaliissuteqarluni tunngavis­samik pilersitsisoqarsinnaalluni, atuisunit allanit suliffeqarfiup periarfissai ulorianartorsiortin­nagit. 

1.1.   Pinngortitami pingaartitat paariinnarneqarnissaat.

Qeqqata Kommunianut sammisassaq pingaaruteqarluinnartoq tassaavoq, kommunimi pin­ngortitap pingaartitap paarriinnarneqarnissaa. Pinngortitamik illersuineq atuinerlu ingiaqatigiinnissaat pingaaruteqarluinnarpoq. Illuatungaatigut pingaaruteqarpoq, inuiaqatigiinni inuunermut tunngavissap ilaatut annertuutut pinngortitap ilaaginnarnissaa, illuatungaati­gullu nunami annertoqisumi naasut uumasullu pisuussutit aamma paariinnarnissaat pi­ngaaruteqarpoq. Taamaattumik eqqarsarluarluni atuineq pissaaq. 

Pilersaarusiornermi nunap assingi Namminersorlutillu Oqartussat soqutigisaanni takuneqar­sinnaavoq, pinngortitat immikkuullarissut nalunaarsukkat sumiinnersut, uumasoqarnermut naasoqarnermullu inissaqartitsilluartut. Allatut oqaatigalugu inuit pinngortitaatigut allan­ngortitassarinngisagut. 

Kommunip pilersaarusiorneqarnerani assersuutigalugulu Kangerlussuup eqqaani pinngor­titap pingaartitap qulakkeerneqarnissaa siunertaralugu nunamut ingerlatsinermut pilersaa­rummi nunap timaanik atuinissamik malittarisassiortoqarnikuuvoq, Sermersuup eqqaani Punkt 660-ip eqqaaniit Kelly Villy-mut aqqummi amitsup eqqaani takornarissat takkunner­paaffigisartaganni sammisat katersornerisigut aammalu Kangerlussuup kujammut kitaani umiarsualivissamut nutaamut siunersuummut. 

      • Kangerlussuup ingerlanneqarneranut pilersaarummut iserfissaq. 

Allatut oqaatigalugu, pinngortitarsuaq taamak annertutigisoq pinngortitaq aserunngikka­luarlugu atortulersuutinik nutaanik soorlu assersuutigalugu akunnittarfinnik illuaqqanillu illoqarfeeqqanut il.il. imaqarsinnaasoq nalilerneqarpoq, nungusaataanngitsumik tunngavi­limmik pilersinneqarnissaat qulakkeerneqarpat pinngortitamullu tulluarsarlugit, taa­maalilluni najugaqavissut takornarissallu atortulersuutinik angisuunit sunnerneqanngikka­luarlutik pinngortitami angalasinnaanngorlutik. 

1.2.   Piniarneq aalisarnerlu.

Kalaallit/inuit kulturitoqaat piniarnermik aalisarnermillu misigisaqarfiulluni sanarfisaavoq, taamaattumik inuiaqatigiinni kalaallini piniarnissamut aalisarnissamullu periarfissat paarii­narnissaanut suli sammisaavoq, sunngiffimmi pinialuttartutut aamma inuutissarsiutigalugu piniartutut kiisalu sinerissami aalisartutut. Amerlasuut piniarnermut aalisarnermullu sumiif­finni ataasiakkaani ileqqoqalernikuupput, aammalu takornariaqarnermut suliniutitut nutaa­nik takkuttoqaraangat, ilaatigut aaqqiaginngissutinik pilersoqartarpoq. Aaqqiaginnginne­rit tamakku akuersisssuteqarnermik nalunaaruteqarnikut nalimmassarneqarnissaat naatsor­suutigineqarpoq, tassani soqutigisaqatigiit assigiingitsut assigiimmik atugassaqartilerlugit, taamaalilluni takornariaqarnermut ileqqutoqqatullu piniarnermut aalisarnermullu inissaqar­titsisoqalerluni.  

1.3.   Takornariaqarneq.

Kalaallit Nunaanni takornariaqarnikkut misigisassatut periarfissat annertoorujussuupput, aammalu takornariaqarnikkut periarfissanik anguniagalimmik saqqummiussissarneq aqquti­galugu annertusiartortitsinissamut periarfissaqarluarpoq. Matuma ataani periarfissat ilaat taaneqassapput:

  • Misigisassarsiorluni takornariarneq – pinngortitarsuaq – sermersuaq – uumasut – uumassusillit.
  • Pisulluni takornariartitsineq
  • Illuaqqanut takornariartitsineq.
  • Unnuisarfiit takornariaqartitsinerat – immaqa peqqissaatigalugu  
  • Tatsini, kuunni imaaniluunniit qissattaammik aalisartitsineq.
  • Ujarassiorluni takornariartitsineq.
  • Sisorariartitsilluni takornariartitsineq
  • Misigisassarsiorluni takornariartitsineq
  • Pissanganartussarsiortitsilluni takornariartitsineq.
  • Tammajuitsussarsiorluni piniartitsilluni takornariartitsineq.
  • Qulimiguulimmik sisorartitsilluni takornariartitsineq.
  • Kulturisiorluni takornariartitsineq.
  • Umiarsuarnik takornariartaatinik takornariartitsineq
  • allallu 

Periarfissarpassuit taaneqarsinnaapput, periarfissanillu atuinissaq qanoq nittarsaanneqarnis­saanik paasinninnissamik aammalu takornarissanut periarfissanut ataqatigissar­neqarnissaat imminnut ataqatigiipput. 

Takornariaqarnermik ineriartortitsinissamut tunngatillugu aporfiit annertunerit ilagivaat, attaveqarniarnerup akisuallaarujussuarnera, aammalu angalaniartut amerlineratigut angalanernut akit appartinneqarnissaanut periarfissatut aallaaviit ilagisinnaavaat.  

Takornarissat unnuiffigisinnaasaannik orniginartunik aammalu takornariarnermi siunertanut atatillugu takornarissat ajornannginnerusunik aningaasanik atuisinnaanerinut periarfissanik pitsaasunik pilersitsisinnaaneq kommunip pilersaarusiorneqarnerani sammineqarpoq. 

1.4.   Aatsitassat

Aatsitassarsiorneq inuutissarsiornermi annertoorujussuarmik ineriartorluartussatut naatsor­suutigineqarpoq. Kalaallit Nunaanni aatsitassarsiorfinnik (arlalinnik) pilersitsisoqareerpoq, ukiullu qulit ingerlanerani, aatsitassanut assigiinngiiaartunut – aligoqqiiniit guldtiniillu aat­sitassanut qaqutigoortunut zink-inullu il.il. ikinnerpaamik aatsitassarsiorfinnik qulinik piler­sitsisoqarsimassasoq naatsorsuutigineqarpoq. Periarfissanik misissueqqissaarneq sammineqarto­rujussuuvoq, kisianni Kalaallit Nunaanni sumiiffiit amerlasuut suli tamak­kerlugit misissuiffigineqanngillat. Eqqortunik nassaarneq ilaatigut sumiiffimmi inuutissarsiu­teqarnikkut ineriartornissaanut periarfissanik amerlasuunik pilersitsissaaq. 

Qeqqata Kommuniani Maniitsup kujataani Niaqunngunami ukiuni arlalinni savimminissa­mik olivin-imik piiaasoqarnikuuvoq – taamaattorli aatsitassarsiorfik 2010-mi matuvoq – ukiunili qaninnerpaani ammaqqinneqarnissaa naatsorsuutigineqarluni.

Periarfissanik allanik taasaqassagaanni Kangerlussuarmi diamant-inik aatsitassanillu qaqu­tigoortunik periarfissat aammalu Niaqunngunami Kangerlussuatsiamilu aatsitassanik qaqu­tigoortunik ujaasineq taaneqarsinnaapput. 

Aammattaaq eqqaaneqarsinaavoq Maniitsup timaatungaa tamakkerlugu aatsitassanik misis­suinissamut akuersissutinik tunniussisoqarnikuummat. 

Aatsitassanut ikummatissanullu pisortaqarfiup nittartagaanut iserfissaq. 

Nukissanik pigeriikkanik atuinissaq kissaatit annerit ilagivaat. Maniitsup eqqaani alumi­niumik aatsiterivissamik pilersitsinissamut atatillugu, erngup nukinganik nukissiorfinnik marlunnik, aappaa Maniitsup sermiata kangiatungaani Tasersiami aappaalu Nuup Kanger­luata qinnguani Tasersuarmi pilersinneqarnissaat eqqarsaatigineqarpoq. Nukik taanna ataa­vartoq kommunimi kangerluit qinnguini itisuuni sikuunerlu ajortuni ulittarnermik nukis­siuutinik ilaneqarsinnaapput, erngullu nukinga atorlugu nukissiuuteqarfimmiit innaallagis­siuutip pilersuinermut aqqutissaata aappaa tassaneereerpoq. 

Imermut imigassamut tatsit avammut tunisassiassanngorlugu aamma atorneqarsinnaapput, taakku erngup nukinga atorlugu innaallagissiorfinniit ruujoriligaareerput ilutigitillugulu talittarfeqarluni innaallagissamillu pillersuisoqarluni. 

Kommunip pilersaarusiorneqarnerani misissuinermi aatsitassarsiornermilu, kiisalu aatsitas­sarsiornermut il.il. atortussat pisariaqartitat illoqarfinni nunaqarfinnullu suliffissanik periar­fissanik nutaanik pilersitsisinnaanerata inuaqatigiinnut sunniutigisinnaasaat sammineqarput. Ilutigitillugu immaqa nunap timaanut aqqutissaasinnaasunik nutaanik pilersitsisoqarsinnaa­voq, ilaatigut qulimiguulimmik atugassaqanngikkaanni pineqartuni annertoorujussuit tikik­kuminaaffigisaanni.  

Aatsitassanut tunngasoq immikkuullarissoq tassaavoq uulia naturgassilu, uuliamik il.il. 2010-mi ujaasinermi peqarsinnaaneranik nassaartoqarnerata kingorna ukiuni aggersuni mi­sissuisoqangaatsiarnissaa naatsorsuutigineqarmat. Issittup imartaani uuliamik misissuineq annertuumik sulinertaqarpoq, tassani pilersuinermut umiarsuit qilleriviliallu, aammalu taa­maalilluni umiarsualiveqarnikkut attaveqarnikkullu qilleriviit sullinnissaanut annertuunik piumasaqaateqarmat. Misissuinerni sullissinissamut tunngatilluguSisimiuni Maniitsu­milu umiarsualiviit inissisimalluarput.